Prevod
Ko se je rodil princ Durvati, prvorojenec velikega Ramasinde, slavnega med indijskimi vladarji, zmagovalca nad devi, pošastmi in duhovi; ko se je torej rodil ta princ, so sklenili, da ga bodo primerno vzgojili, da ne bo v sramoto svojemu rodu, samim junakom in osvajalcem. Namesto da bi nežno dete zaupali ljubečim ženskam, so ga izročili hirkanijskim amazonkam, nič manj prekaljenim v boju kakor libijske, ki so služile v kraljevi straži; in te možače so prevzele skrb za Durvatijevo odstavljanje in odraščanje ter mu utrjevale telo in dušo za vojskovanje. Te amazonke so imele navado, da so si z mazili in obkladki sušile in ploščile prsi; in ko je otrok nagonsko iskal toploto ženskih nedri, je našel le gladkost in kovinski hlad oklepa. Edino ljubkovanje, ki so mu ga dovolile varuške, je bilo, da se je privijal k boku udomačene tigrice, ki je malega princa včasih kakor v igri oplazila s šapo; amazonke pa so govorile, da je tako prav, saj se Durvati privaja krvi in bolečini, ki sta neločljivi od slave.
Pri osemnajstih letih, krepak, sijajen in srčen, je princ prvič stopil v boj ob strani kralja, ki je vdrl v Sogdiano in Baktriano, da bi ju podjarmil. Durvati se je vzravnan dvigal na slonu, ki je na hrbtu nosil mogočen stolp, poln lokostrelcev; telo živali je prekrival oklep iz dvojnega usnja, na oklih pa so se ji bleščale ostre zlate sulice. Princa je obdajala izbrana četa črncev, oboroženih s kiji, in kadar se je vnel boj, je Durvati zadrhtel ob občutku, kako se velikanske noge bojevitega slona, ki je besno trobil, pogrezajo v človeška telesa, lomijo rebra, mečkajo trebuhe in teptajo lobanje ter jih spreminjajo v brezoblično, krvavo in trepetajočo gmoto. Po neki posebno srditi bitki si je Durvati drznil vprašati očeta, velikega kralja, ali ti poteptani ljudje zelo trpijo in ali je Brami všeč, da ljudje trpijo. Ramasinda, ki ga je vprašanje razsrdilo, saj se mu je zdelo znamenje slabosti pri mladem bojevniku, je odgovoril le z besedami svete pesmi: »Glej pred seboj usodo tistih, ki so bili; glej pred seboj usodo tistih, ki bodo. Smrtnik zori kakor zrno in se kakor zrno znova rodi.« Komaj je Ramasinda izrekel te besede, je zrak presekala puščica in se trepetajoča zasadila kralju v hrbet. Durvati je planil k očetu, a ga je mogel le še umirajočega prestreči v naročje. Vojaki so kraljevega morilca raztrgali na kose, nato pa za kralja oklicali Durvatija in vpili, da je treba tisto deželo opustošiti z ognjem in mečem in da bo novi kralj že znal izvršiti tako vzvišeno nalogo. — Tisto noč je osiroteli mladenič utonil v svinčeno težak spanec in sanjal nenavadne reči. Znova se mu je prikazal žalostni očetov konec; čutil je mokroto krvi, ki je vrela iz rane, in mokroto solz, ki si jih on sam, Durvati, pred vojsko ni upal potočiti, zdaj pa so mu obilno tekle in močile oblačila. In ko si je tako lajšal bolečino, se mu je zazdelo, da na prsih čuti prijetno, blago toploto, kakor sladko težo, in da se mu ob obraz drgne nekaj nežnega kakor svila. Zdelo se mu je, da je to snežno bela golobica z rožnatim kljunom, z vratom v zelenomodrih odtenkih bizantinskega emajla, z dobrotljivimi in ljubečimi črnimi očmi, ki mu je med tihim gruljenjem šepetala na uho skrivnostne besede. Gruljenje je pomirilo prinčevo tesnobo in ga zazibalo v popolno, krepčilno pozabo. — Ko se je prebudil, je presenečeno vzkliknil. Ob njem je ležala zelo mlada, nebeško lepa ženska, s čelom naslonjena na njegove prsi, belih nedri, rožnatih ustnic, s temnimi lasmi, razpuščenimi kakor ptičje perje, in s črnimi očmi; in ko je osupli Durvati vprašal, kdo je to čudovito bitje, so mu odgovorili, da je ujetnica, sužnja, ki so jo zaradi lepote odbrali za kraljevi plen, in da bi bila zdaj v šotoru kralja Ramasinde, ne v Durvatijevem, ko kralj ne bi bil ubit.
Mlad je bil in v njegovem srcu še nikoli ni zagorel ogenj, ki bitja preobraža in jim podaljšuje rod. V tistem hipu ga je začutil s tolikšno močjo, da se mu je iz misli izbrisalo vse razen ujetnice. Pozabil je na načrte osvajanja in gospodovanja, se s svojim taborom nastanil v najbližjem mestu in preživljal dneve zamaknjen v sladke pomenke. Vendar ne gre misliti, da se je Durvati prepustil mehkužnosti in razvratu. Nasprotno; skoraj vselej prežet z izbrano rahločutnostjo je ujetnico ljubil s čisto zamaknjenostjo, kakor učijo kande ali vedske himne — z atmanom, kar pomeni dih ali duh — in ponavljal posvečene besede: »Resnično, v ženski ne ljubimo ženske, temveč duha; in kdor v ženski išče več kakor duha, ga bo Brama zapustil.« Ker se je spominjal, da se mu je prvo noč, ko je bila njegova ljuba ob njem, sanjalo o golobici, ki se je gruleč privila k njemu, jo je poimenoval Paloma in vsi so ji pravili Paloma.
Durvatija so pri Palomi najbolj očarale nežnost, krotkost, sočutnost in blagi značaj, zaradi katerih si je tudi zaslužila to ime in po katerih se je tako zelo razlikovala od srditih bojevnic brez ženskih čarov, v katerih rokah je mladi kralj odraščal; in čim tesneje se je zbliževal s Palomo, čim več je bil ob njej in čim bolj se je navezoval nanjo, ko sta dolge poletne popoldneve preživljala ob kristalno čistih jezerih in pod košatimi drevesi, tem bolj se mu je upirala misel na okrutnost in pobijanje in tem teže mu je bilo znova pognati svoje čete v boj. Ko si je že pridobila njegovo zaupanje, mu je Paloma s svobodo, ki jo daje ljubezen, slikala vojne grozote v vsej njihovi strašnosti in mu zatrjevala, da imajo vsi pravico živeti in dolžnost ljubiti drug drugega, da bi tako omilili gorje, ki na zemlji obdaja smrtnika.
Žal ni imel vsak Durvatijev vojak svoje Palome; besni zaradi brezdelja so trpinčili in zatirali domačine, dežela pa se je ogorčeno dvigala k uporu in klicala po neodvisnosti ali smrti. Poveljniki, soborci zmagovitega Ramasinde, željni boja, so kleli in preklinjali čarovnico, ki je omrežila kralja, ter hrepeneli po trenutku, ko bodo lahko oborožili svoje bojne slone in se pognali za plenom in slavo. — Tiha zarota proti kraljevi ljubljenki je dobila oprijemljivo obliko, ko se je razširila usodna novica: v nasprotju z vsemi obredi, običaji in zakoni, v nasprotju s častjo svojega imena in junaškim izročilom svojega rodu je Durvati nameraval to žensko povzdigniti na prestol, nato pa se vrniti na bregove Gangesa, zapustiti deželo, ki jo je osvojil s silo orožja, in njenim prebivalcem vrniti svobodo, ne da bi si prilastil eno samo ped ozemlja ali eno samo ovco iz tuje črede. Novica se je raznesla med vojaki in zaslišale so se kletve in psovke zoper poženščenega kralja, ki jih je sramotil in poniževal. Njegov razum je moral biti omračen in tista coprnica, privrženka magov, je mlademu junaku gotovo dala kak napoj ali strupeno zel, da je pozabil na kraljevsko dostojanstvo in dolžnosti svojega vzvišenega položaja, ki so predvsem v vojskovanju. Prepričani, da so uganili vzrok Durvatijevega propadanja in zmedenosti, so se amazonke in poveljniki dogovorili ter neke noči skrivaj presenetili Palomo in jo ugrabili iz same kraljeve spalnice. — Zgodovina ni mogla dognati, kam je izginila; Durvatijeve srce parajoče tožbe, njegove prošnje in grožnje niso dosegle, da bi mu jo ugrabitelji vrnili; le ob vztrajanju mladega kralja so se, morda zato, da bi se mu porogljivo posmehnili, domislili, da so mu med spanjem v posteljo položili krotko golobico, ki je imela okoli vratu ujetničin prstan: golobico snežno belega perja, s prelivajočim se zelenomodrim vratom, rožnatim kljunom in črnimi, ljubečimi in nedolžnimi očmi ...
Ni znano, ali je Durvati razumel porog ali pa je zares verjel, da je tista nežna, gruleča ptica atman ali duh njegove ljubljene. — Gotovo je le, da se je pretvarjal, kakor da ima ta dogodek za čudež, sklical svoje čete in jim naznanil, da ta selitev duše njegove ljube, spremenjene v golobico, pomeni, da Brama hoče večni mir, mir, ki naj kakor bela zarja zasije nad svetom; in da je trdno odločen to voljo uveljaviti ter nemudoma odsekati glavo vsakomur, ki bi se ji upiral ali kakor koli delal težave. — In res se v vsej Durvatijevi vladavini ni prelila niti kaplja človeške krvi.
Izvirnik
Á NUESTRO PADRE EL ZAR
Cuando nació el príncipe Durvati, primogénito del gran Ramasinda, famoso entre los monarcas indianos, vencedor de los divos, de los monstruos y de los genios; cuando nació, digo, este príncipe, se pensó en educarle convenientemente para que no desdijese de su prosapia, toda de héroes y conquistadores. En vez de confiar al tierno infante á mujeres cariñosas, confiáronle á ciertas amazonas hircanas, no menos aguerridas que las de Libia, que formaban parte de la guardia real; y estas hembras varoniles se encargaron de destetar y zagalear á Durvati, endureciendo su cuerpo y su alma para el ejercicio de la guerra. Practicaban las tales amazonas la costumbre de secarse y allanarse el pecho por medio de ungüentos y emplastos; y al buscar el niño instintivamente el calor del seno femenil, sólo encontraba la lisura y la frialdad metálica de la coraza. El único agasajo que le permitieron sus niñeras fue reclinarse sobre el costado de una tigre domesticada, que á veces, como en fiesta, daba al principito un zarpazo; y decían las amazonas que así era bueno, pues se familiarizaba Durvati con la sangre y el dolor, inseparables de la gloria.
A los diez y ocho años, recio, brillante y animoso, entró el príncipe en acción por primera vez, al lado del rey, que invadía la comarca de Sogdiana y Bactriana, para someterla. Erguíase Durvati sobre un elefante que llevaba á lomos formidable torre guarnecida de flecheros; cubría el cuerpo de la bestia un caparazón de cuero doble, y en sus defensas relucían agudas lanzas de oro. Escogida hueste de negros armados de clavas cercaba al príncipe, y cuando se trababa la lid, Durvati se estremecía sintiendo que los pies enormes del belicoso elefante, que barritaba de furor, se hundían en cuerpos humanos, reventaban costillas, despachurraban vientres y hollaban cráneos, haciendo informe masa sanguinolenta y palpitante. Al acabarse una batalla más reñida, Durvati osó preguntar á su padre, el gran rey, si aquella gente aplastada sufría mucho y si placía á Brama que la gente sufriese. Y Ramasinda, colérico de la pregunta, que le pareció rasgo de flaqueza en el novel guerrero, sólo contestó con palabras de un cántico sagrado: «Mira delante de ti la suerte de los que fueron; mira delante de ti la suerte de los que serán. El mortal madura como el grano, y como el grano renace.» Acababa de pronunciar estas palabras Ramasinda, cuando cortó el aire una flecha, y vino á fijarse temblando en la espalda del rey. Durvati, precipitándose hacia su padre, sólo alcanzó á recibirle en brazos moribundo. La tropa, después de hacer pedazos al matador del rey, proclamó á Durvati, gritando que era preciso llevar á sangre y fuego aquel país, y que el nuevo rey sabría cumplir tan alta empresa.--Aquella noche, el huérfano se durmió con sueño de plomo y soñó cosas raras. Representósele otra vez el triste fin de su padre; sintió la humedad de la sangre que manaba la herida y la humedad del llanto que él mismo, Durvati, no se había atrevido á derramar en presencia del ejército, pero que ahora fluía copioso, empapando sus ropas. Y cuando desahogaba así el dolor, parecióle que sobre su pecho notaba un calor grato y suave, como un peso delicioso, y rozaba su cara algo fino cual seda. Era, á su parecer, una blanquísima paloma, de rosado pico, de cuello de bizantinos esmaltes verdiazules, de benignos y amorosos ojos negros, que arrullando mansamente murmuraba á su oído una frase misteriosa. El arrullo calmó las angustias del príncipe, y le sepultó en un anonadamiento absoluto, reparador.--Al despertar gritó de sorpresa. Echada á su lado, recostando la frente en su pecho, había una mujer muy joven, celestialmente bella, de blanco seno, de rosada boca, de cabellera sombría y suelta como plumaje de ave, de negras pupilas; y al preguntar atónito Durvati quién era la admirable criatura, fuéle respondido que una cautiva, una esclava, por hermosa señalada para botín real, y que á no haber sido muerto el rey Ramasinda, estaría ahora en su tienda y no en la de Durvati.
Mozo era, y nunca había ardido en su corazón el incendio que transforma y perpetúa los seres. En aquel punto y hora lo sintió con tal fuerza, que se borró de su mente cuanto no fuese la cautiva. Olvidando planes de conquista y dominación, fijó sus reales en la ciudad más próxima, y embelesado en coloquios deleitosos se pasaba la existencia. No por eso se crea que Durvati se entregó á la molicie y al desenfreno. Al contrario; poseído casi siempre de exquisita delicadeza, con casto arrobamiento, amaba á la cautiva á la manera que enseñan los kandas, ó himnos védicos,--con el atmán, que quiere decir aliento ó espíritu;--repitiendo aquellas palabras consagradas:--«En verdad lo que amamos en la mujer no es la mujer, sino el espíritu; y quien busque en la mujer más que el espíritu, será abandonado por Brama.»--Recordando que la primer noche en que tuvo cerca á su amiga soñó Durvati que una paloma se le arrimaba arrullando, Paloma la llamó, y Paloma la nombraron todos.
Lo que más encantaba á Durvati en Paloma, y lo que justificaba tal apodo, era la ternura, la mansedumbre, la piedad, la blanda condición, tan diferente de la de aquellas feroces guerreras sin atributos femeniles, entre cuyas manos se había criado el joven rey; y según éste intimaba con Paloma, y la frecuentaba, y se apegaba á ella, y pasaban juntos las largas siestas del estío á orillas de los lagos cristalinos y bajo los copudos árboles, le repugnaba más y más la idea de la crueldad y de la matanza, se le hacía más cuesta arriba lanzar al combate otra vez sus huestes. Ya dueña de su confianza, y usando de la libertad que da el afecto, Paloma le pintaba con sus colores horribles el estrago de la guerra, y le aseguraba que todos tienen derecho á vivir y deber de amarse, para disminuir los males que cercan en la tierra al mortal.
Por desgracia, no poseía cada soldado de Durvati su Paloma; furiosos con la inacción, vejaban y oprimían á los naturales, y el país se alzaba indignado, clamando independencia ó muerte. Los jefes, compañeros del victorioso Ramasinda, aficionados al combate, maldecían y renegaban de la hechicera que tenía embaucado al rey, y suspiraban por el momento de armar á sus elefantes de combate y arrojarse al botín y á la gloria.--La sorda conjuración contra la favorita tomó cuerpo al difundirse una noticia grave: contra todos los ritos, costumbres y leyes, contra el decoro de su nombre y las tradiciones heroicas de su raza, Durvati iba á elevar al trono á aquella mujer, y regresar después á los bordes del Ganges, abandonando la tierra ganada por el empuje de sus armas, devolviendo la libertad á sus moradores, sin apropiarse ni una pulgada de territorio ni una oveja de ajeno rebaño. Cundió la nueva entre las tropas, y oyéronse maldiciones é imprecaciones contra el afeminado rey que los deshonraba y envilecía. Era preciso que su razón estuviese perturbada, y que aquella bruja, secuaz de los magos, hubiese dado algún bebedizo ó hierba mala al joven héroe, para que olvidase la dignidad real y los deberes de su cargo altísimo, que principalmente en la guerra se resumen. Persuadidos ya de haber adivinado la causa de la decadencia y trastorno de Durvati, concertáronse las amazonas y los jefes, y una noche, sigilosamente, sorprendieron y robaron á Paloma de la misma cámara real.--No ha logrado la historia exclarecer su paradero; las desgarradoras quejas de Durvati, sus ruegos, sus amenazas, no consiguieron que los raptores se la restituyesen; únicamente, ante la insistencia del joven rey, quizá deseosos de hacerle irónica burla, idearon colocar en su lecho, mientras dormía, una paloma mansa, que llevaba por collar el anillo de la cautiva: paloma de níveo plumaje, de tornasolado cuello verdiazul, de rosado pico, de ojos negros, amantes y candorosos...
No se sabe si Durvati entendió la sátira, ó si, en efecto, supuso que aquella ave arrulladora y dulce era el atmán ó espíritu de su amada.--Lo cierto es que, fingiendo atribuir el caso á un prodigio, convocó á sus huestes y les hizo saber que aquella metempsícosis de la amiga, vuelta paloma, significaba que Brama quería la paz perpetua, la paz luciendo como blanca aurora sobre el mundo; y que esta resolución estaba decidido á mantenerla, cortando la cabeza sin demora á quien se opusiese ó suscitase dificultades de cualquier género.--Y en efecto, en todo el reinado de Durvati no se derramó gota de sangre humana.
