Waltey
Sestavljanka
Cuentos de Navidad y Reyes
Cuentos de Navidad, de la patria y antiguos · Emilia Pardo BazánO besedilu
Sestavljanka
- Vir
- Cuentos de Navidad, de la patria y antiguos
- Avtor
- Emilia Pardo Bazán
- Jezik branja
- Slovenščina
- Jezik izvirnika
- Español
- Čas branja
- 6 min branja
- Obseg
- 5 strani
- Naslov izvirnika
- 016 El rompecabezas
O izvirniku
Cuentos de Navidad, de la patria y antiguos
Sedemintrideset avtorskih zgodb v treh zgodovinskih knjižnih skupinah. Bralni jezik je Slovenščina, izvirnik pa prihaja iz vira Cuentos de Navidad, de la patria y antiguos v jeziku Español.
Besedilo
Sestavljanka
Deček je eno tistih krhkih, prezgodaj bistrih bitij, ki odraščajo v velikih mestih, prikrajšana za zrak, svetlobo, gibanje ter krepko in zdravo hrano, žrtve stisk srednjega sloja, ki je včasih še bolj potreben pomoči kakor preprosto ljudstvo. Vselej snažen, s skrbno poglajenimi lasmi, resen, ubogljiv in že po naravi zadržan Eloy doma ne povzroča preglavic. Sicer pa, če bi jih, kako bi ga njegova nesrečna mama, vdova, sama in s kronično srčno boleznijo, sploh lahko krotila? Pravi vzrok Eloyevega lepega vedenja in pridnosti je prav tista silovita, prezgodnja rahločutnost, ki jo v otrocih pogosto prebudi strah, da bi prizadeli ljubljeno bitje, užalostili materine oči, poglobili bolečino, ki jo slutijo, ne da bi mogli izmeriti njeno globino.
Eloy se je učil do pičice natančno, ker se je mati bledo nasmehnila, kadar ga je poslušala, kako na pamet ponavlja naučeno; Eloy je zelo pazil na obleko in obutev, ker se je zavedal, da mati nima denarja, da bi kupila kaj novega namesto umazanega ali strganega; Eloy se je po pouku vračal naravnost domov, namesto da bi ostajal s tovariši ter z njimi uganjal vragolije in norčije, kajti mati se je razveselila njegove vrnitve in deček je z nagonom svojega ljubečega srčeca slutil, da njegova navzočnost lajša mamino otožnost in da se žrtvuje, ko ga pošilja k pouku ter se tako za dolge ure ločuje od njega.
Vendar se je Eloy spominjal, megleno in hkrati do najmanjših podrobnosti, kakor se spominjajo otroci, nedavnih časov, ko mati ni tožila, ko je živela veselo. Res pa je takrat v hiši živel mlad mož, krepak, živahen, z odločnim korakom in črnimi brki. — Očka! — Spomin nanj je Eloy povezoval z ježo na kolenih ali na konici stopala, s silovitimi poljubi na lica, s prijetnim vonjem po fini cigari, s smehom, igrami in domislicami, kakršne bi imel kak drug deček ... Potem ... je očka izginil, mama pa je imela ves čas otekle in rdeče veke. Dom je postal tih in žalosten in Eloy si skoraj ni upal igrati se ali glasno prositi za malico, saj se mu je zdelo, da je v mračni cerkvi ali v grobnici. Znanci, ki jih je srečeval, so ga sočutno spraševali, »ali je kaj novic od očka, ki je v vojni«. V vojni! Po tonu, s katerim so mati in prijatelji izgovarjali te besede, je Eloy razumel, da je vojna nekaj strašnega, grozovitega, neznansko hudega. Ali bi očka v vojni morda lahko umrl? O, pa še kako bi lahko! Nekega popoldneva, ko se je vračal iz šole, je namreč našel mater nezavestno, služkinjo hlipajočo, sosede iz drugega nadstropja pa so ga odpeljale s seboj in ga pitale s sladkarijami, »da ga ne bi preveč pretreslo, ubožčka ...« Naslednji dan ga je mama poklicala k sebi, ga molče objela, ne da bi potočila eno samo solzo, in ga oblekla v črno; vse, od nogavic do baretke ... Deček ni znal opredeliti, ne bi mogel pojasniti, kaj je smrt, vendar je bil prepričan, da je nekaj strahotnega in da jim bo to za vselej onemogočilo srečno življenje. Jokál je na skrivaj, da ne bi matere še bolj žalostil, in velikokrat odmolil vse molitve, ki jih je znal, »za očkovo dušo«. Odtlej se je začel zavzeto guliti šolsko snov, pazil je, da ni počel nič slabega, pred spanjem je zložil suknjiček in se iz šole vračal »točno kakor ura«, s povezanimi knjigami pod pazduho. Očkova duša je takšno vedenje gotovo odobravala.
Vendar je tudi najpametnejši otrok navsezadnje le otrok, in ko je Eloy prve dni novega leta poslušal ugibanja svojih tovarišev o tem, kaj jim bodo prinesli sveti trije kralji, in njihove načrte, kako bodo nastavili čevlje na okno ali kamin, si ni mogel kaj, da ne bi pustil domišljiji proste poti. Tudi on si je želel, da bi mu kralji kaj prinesli ... Zakaj pa mu ne bi, lepo vas prosim? Ali ni bil priden vse ljubo leto? Če bi postavil čevelj na okensko polico, ali bi bilo pravično, da bi bil zjutraj prazen kakor star lešnik?
Na srečo si je enaka misel o pravičnosti utrla pot tudi v dušo Eloyeve matere. Ona, ki ni nikoli hodila ven in je na stopnicah skoraj umirala, se je petega popoldne odpravila na ulico, ogrnjena v svoj skromni, staromodni sukneni jopič, ter se ustavila v trgovini z igračami. Ko se je vrnila domov, je skrivala pri sebi ploščato kartonasto škatlico. Pomanjkanje, ki človeka sili k preračunavanju, zatre marsikateri zametek poezije. Česa vse ne bi dala ta mati, da bi svojemu dečku prinesla ognjevitega mehaničnega konjiča, bleščeče kolo, čudoviti kinematograf, parno lokomotivo z zalogovnikom in vagonom, pravimi tračnicami in bakrenim kotlom! Toda joj! To so bile muhe za pol unče zlata, za deset durov, petnajst, in mošnjiček se je od groze kar krčil ... Ne, ne; darilo svetih treh kraljev, modrih in učenih mož, ni smelo biti neuporabna reč, temveč naj bi pripomoglo k dečkovi izobrazbi ... In mati je za skromno vsoto kupila zemljepisno sestavljanko, nič manj kot zemljevid Španije ... Tako bi Eloy med igro še bolje spoznal tisto, za kar je že dokazal, da zna, saj je bil pri zemljepisu najboljši.
Opolnoči je sirota vstala in pustila čevelj v mrzlem pepelu kamina v sobici, edinega v stanovanju, v katerem so le poredkoma zakurili. Zjutraj je bos in drgetajoč planil iz postelje pogledat, ali so kralji ... Nepozabno presenečenje! Njihova veličanstva so blagovolila priti: tam je bil dar, poklon ... Kaj neki je v tisti ploščati škatlici, tako ljubki z zlatimi obrobami? ... Eloy jo je željno pograbil, se vrnil v mehko, toplo posteljo in tam, z rokami izpod odeje in s trupom skrbno pokritim, odvezal trak in pogledal ... No, glej ga zlomka! Kralji so mu prinesli zemljevid ... Ker so pač vedeli, kako priden je Eloy in kako se vselej vse nauči ... Pa vendar, zemljevid! Pih! ... Ali ne bi bil boljši ariston ali laterna magika, kakršno je imel Pepito Ponzano, ki se je z njo venomer postavljal pred drugimi? ... Eloy se je začel spet sprijaznjevati s kralji, ko je ugotovil, da je zemljevid iz koščkov in ga je mogoče razstaviti ter znova sestaviti ... In ko je že vstal in popil vročo kavo, se je, medtem ko se je mama pripravljala k maši, zabaval, sestavljal in razstavljal deželo, stokrat premešal Španijo, pomešal Zaragozo z Valladolidom in Salamanco z Vigom ...
Nenadoma je zamišljeno prekinil svoje opravilo in zaskrbljeno vprašal mater: — Mama, ogoljufali so te ... Igrača ni cela. Tu manjka veliko Španije. Ne najdem otoka Kube. Pa tudi Portorika ne ... Španija manjka!
Materi so se oči orosile in obstala je z napol pripeto tančico. Nazadnje je skomignila z rameni: — Te dežele so bile tako daleč! — je rekla. — In zdaj niso več španske, veš ... Sestavljanka je čisto prava, ker ... niso več. Tam je umrl tvoj oče ...!
Eloy je umolknil: žalost, večja od tistih, ki jih je bil vajen, neizmerna, prevelika za otroško dušo, je za hip legla na njegove misli. In z zgovorno kretnjo je odrinil, zavrnil darilo svetih treh kraljev.
Izvirnik
016 El rompecabezas
Naslednje strani prikazujejo izvirno besedilo za primerjavo.
El niño es una de esas criaturas delicadas y precozmente listas, que se crían en las grandes poblaciones, privadas de aire, de luz, de ejercicio, de alimento sólido y sano, víctimas de las estrecheces de la clase media, más menesterosa á veces que el pueblo. Siempre limpito, con su pelo bien alisado, formal, dócil y reprimido naturalmente, Eloy no da en la casa quebraderos de cabeza. Verdad que si los diese, ¿cómo se las arreglaría para meterle en costura su infeliz mamá, viuda, sola y atacada de un padecimiento crónico al corazón? Precisamente la verdadera causa del buen porte y conducta de Eloy es esa vehemente y temprana sensibilidad que suele despertar en las criaturas el temor de hacer sufrir á un ser muy amado, de entristecer unos ojos maternales, de agravar una pena que adivinan sin poder medir su profundidad.
Eloy estudiaba las lecciones al dedillo, porque su madre sonreía con descolorida sonrisa cuando le oía recitarlas de memoria; Eloy cuidaba mucho la ropa y el calzado, porque se daba cuenta de que su madre no tenía para comprar y reponer lo manchado ó roto; Eloy se recogía á casa al salir de la escuela, en vez de quedarse pilleando y haciendo demoniuras con sus compañeros, porque su madre se alegraba al verle volver, y el chiquillo, con la intuición del corazoncito cariñoso, olfateaba que la melancolía de mamá se aliviaba con su presencia, y que al enviarle á aprender, separándose de él por largas horas, realizaba un sacrificio.
Recordaba Eloy, sin embargo, confusa y minuciosamente á la vez, como recuerdan los niños, tiempos recientes en que su madre no se quejaba, en que vivía gozosa. Es cierto que entonces un hombre joven, brioso, animado, de pisar fuerte y negros bigotes, vivía en la casa.--¡El papá!--Eloy asociaba su memoria á la de cabalgatas en las rodillas ó sobre la punta del pie, violentos besos en los carrillos, un simpático olor á cigarro fino, risas y juegos y humoradas como de otro muchacho... Después... el papá desaparecía, y la mamá tenía á toda hora los párpados hinchados y rojos. La casa se volvía callada y tristona, y Eloy sentía escrúpulos, recelos de jugar ó de pedir alto la merienda, porque le parecía estar dentro de una iglesia obscura ó de un sepulcro. Los conocidos que encontraba le hablaban en tono compasivo al preguntarle «si había noticias de papá, que estaba en la guerra» ¡En la guerra! Por el acento con que madre y amigos modulaban la frase, comprendía Eloy que la guerra era una cosa muy terrible, atroz, malísima. ¿Quizás en la guerra papá se podía morir? ¡Ah! ¡vaya si podía! Como que una tarde, al volver de la escuela, Eloy encontró a su madre con un síncope, á la criada hipando, á las vecinas del segundo que se lo llevaron y le atracaron de golosinas «para que no se impresionase, pobre pequeño...» Y al otro día mamá le reclamó, le abrazó silenciosa, sin verter una lágrima, y le vistió de negro; traje entero, desde las medias hasta la boina... El muchacho no sabía definir, no acertaría á explicar en qué consistía la muerte, pero estaba seguro de que era algo espantoso, y que ese algo les impediría ya para siempre vivir contentos. Lloró á escondidas por no afligir más á su madre, y rezó las oraciones que sabía, muchas veces, «por el alma de papá». Desde entonces empezó á empollar firme las lecciones, á no hacer nada malo, á doblar la chaquetita antes de acostarse, á volver «al reloj» de la escuela, con los libros atados bajo el brazo. El alma de papá de seguro aprobaba tal proceder.
Sin embargo, el chico más juicioso es chico al fin, y Eloy, como oyese en los primeros días del año las conjeturas de sus compañeros acerca de lo que traerían los Reyes, y los proyectos de zapatos colocados en la ventana ó la chimenea, no pudo menos de dar suelta á la imaginación. También él deseaba que los Reyes le trajesen algo... ¿Por qué no se lo habían de traer, señores? ¿No había sido bueno el año enterito? Si pusiese su zapato en el alféizar de la ventana, ¿era justo que el zapato amaneciese vano como avellana vieja?
Afortunadamente, la misma idea de equidad se había abierto camino en el espíritu de la madre de Eloy. Ella, que jamás salía, que se ponía á morir en las escaleras, se echó á la calle la tarde del 5 envuelta en su modesto coleto de paño pasado de moda, y se detuvo en la tienda de juguetes. Cuando volvió á casa llevaba escondida una cajita plana de cartón. La escasez, al imponer el cálculo, destruye muchos gérmenes de poesía. ¡Qué no hubiese dado aquella madre por traer á su niño el fogoso caballo mecánico, la reluciente bicicleta, el caprichoso cinematógrafo, la locomotiva de vapor con ténder y vagón, raíles verdaderos y caldera de cobre! Pero ¡ay! eran caprichos de media onza, diez duros, quince, y el bolsillo se encogía aterrado... No, no; convenía que el regalo de los Santos Reyes Magos sabios y doctos no fuese una inutilidad, sino que coadyuvase á la instrucción del niño... Y la madre adquirió por módico precio un rompecabezas geográfico, nada menos que el mapa de España... Así Eloy, jugando, aprendería mejor lo que ya había dado pruebas de no ignorar, pues en geografía llevaba el número uno.
Levantándose á media noche, dejó el huérfano su zapato entre la fría ceniza de la chimenea del gabinete, la única de la casa, encendida rarísima vez. Por la mañana saltó de la cama, descalzo y tiritando, á ver si los Reyes... ¡Sorpresa inolvidable! Sus majestades se habían dignado venir: allí estaba la dádiva, el obsequio... ¿Qué encerrará aquella cajita chata, tan mona con sus filetes dorados?... Eloy la cogió afanoso, se volvió á la cama blanda y tibia, y allí, con los brazos fuera y el tronco bien abrigado, desató la cinta y miró... ¡Anda, corcho! Los Reyes le habían traído un mapa... Como les constaba el comportamiento de Eloy, su costumbre de sabérsela... ¡De todos modos, un mapa! ¡Pch!... ¿No valía más un aristón ó una linterna mágica igual á la de Pepito Ponzano, que siempre la estaba refregando por las narices á los otros?... Empezó Eloy á reconciliarse con los Reyes, al averiguar que el mapita era de pedazos y se desbarataba y volvía á arreglarse... Y ya levantado, tomado el café caliente, mientras mamá se preparaba para ir á misa, Eloy se divirtió, armó y desarmó el país, barajó á España cien veces, revolviendo á Zaragoza con Valladolid y á Salamanca con Vigo...
De pronto, meditabundo, interrumpió su tarea, é interrogó inquieto á su madre:
--Mamá, te han engañado... El juguete está incompleto. Falta aquí mucha España. No encuentro la isla de Cuba. Ni á Puerto Rico... ¡Falta España!
Arrasáronse los ojos de la madre, y se quedó parada, con el velito á medio prender. Por último, encogiéndose de hombros:
--¡Esas tierras estaban tan lejos!--dijo.--Y ya no son de España, mira... Acierta el rompecabezas, porque... ya no son. ¡Allí murió tu padre...!
Eloy calló: una tristeza mayor que las habituales, desmedida, que no cabía en el alma de un niño, pesó un instante sobre su pensamiento. Y con ademán expresivo apartó, rechazó el regalo de los Reyes.
Nadaljuj z branjem
