Waltey
Stolp upanja
Cuentos de la Patria
Cuentos de Navidad, de la patria y antiguos · Emilia Pardo BazánO besedilu
Stolp upanja
- Vir
- Cuentos de Navidad, de la patria y antiguos
- Avtor
- Emilia Pardo Bazán
- Jezik branja
- Slovenščina
- Jezik izvirnika
- Español
- Čas branja
- 7 min branja
- Obseg
- 6 strani
- Naslov izvirnika
- 024 El Torreón de la Esperanza
O izvirniku
Cuentos de Navidad, de la patria y antiguos
Sedemintrideset avtorskih zgodb v treh zgodovinskih knjižnih skupinah. Bralni jezik je Slovenščina, izvirnik pa prihaja iz vira Cuentos de Navidad, de la patria y antiguos v jeziku Español.
Besedilo
Stolp upanja
Ali iz izročila in opisov poznate tisti usodni stolp, na katerega vrhu je nesrečna Isaura, sedma žena Sinjebradca, v smrtnem potu čakala svoja brata, ki sta jo prihajala rešit smrti? Oklepala se je zobca na obzidju, kakor da se že nagonsko brani pred nožem, in z obrazom voščene barve ter drhtečim telesom ni več premogla niti toliko poguma, da bi še naprej zrla v obzorje. Njen mož in krvnik ji je, potem ko je na ključu strašne sobane odkril izdajalski krvavi madež, ukazal, naj se povzpne na vrh stolpa in se priporoči Bogu, ter jo posvaril, da jo bo čez pol ure brez milosti prišel zaklat. Isauri so klecala kolena, strah ji je mračil pogled in zmogla je le iz minute v minuto z vse tišjim in slabotnejšim glasom spraševati: »Sestra Ana, ali ničesar ne vidiš? Ali nihče ne prihaja?« Ana pa je žalostno odgovarjala: »Vidim le travo, ki zeleni, in cesto, ki se beli.« Ko je do izteka roka manjkalo le še nekaj trenutkov, ko se je Isaura s krčevito skrčenimi rokami oprijemala kamenja in se ji je zdelo, da na grlu že čuti hlad noža, je Ana divje, vsa iz sebe vzkliknila: »Prihajata, prihajata!« In ko se je razkadil oblak prahu, ki sta ga s svojim dirjanjem dvigovala žrebca, je Isaura prepoznala viteza, ki sta drvela, da bi jo rešila ...
O Sinjebradčevem stolpu je bilo že veliko napisanega in izrečenega. Najbolj razširjeno je mnenje, da leži v razvalinah in da se je stolp Upanja zrušil, četudi so se srhljiva podzemlja s svojimi ječami in vodnjaki, kjer še dandanes pri izkopavanju in preiskovanju naletijo na človeške kosti in lobanje, ohranila nedotaknjena. — Ker sem bolje poučena, lahko zatrdim, da stolp še stoji. — Tako trden in čvrst je, njegovi kamni so tako tesno povezani s tako neuničljivo malto, njegov ovratnik elegantnih nadzidkov je tako odporen, da mu niso mogli do živega ne viharji ne dež ne veter, niti minevanje časa in zapuščenost. Pa še nekaj je. Ne le da stolp ni utrpel nobene škode, danes ga obiskujejo nešteti romarji in popotniki iz vseh dežel sveta, ki jih tja kakor na božjo pot privablja legenda. Ta pravi, da vsakdo, ki se povzpne na stolp Upanja in potrpežljivo čaka — ne da bi nehal prositi nebo za pomoč —, nazadnje zagleda, kako se v neizogibnem oblaku prahu približuje podoba njegove prihodnosti in usode. Lahko si torej mislite, kako obljuden je vrh stolpa in kako tistim, ki se oklepajo njegovih zobcev — prav tistih, ki se jih je v najhujši stiski oklepala Isaura —, srce razbija od tesnobe, včasih od bolečine, včasih od neizmernega veselja.
Nedavno si je — ta novica nas še posebej zanima — skupina španskih popotnikov, ki jo je pot zanesla mimo stolpa Upanja, zaželela povzpeti nanj. Preden so se lotili vzpona, so se posvetovali in si z gostobesedno domačnostjo ter spontano odkritostjo, tako značilnima za Špance, zaupali svoje želje in celo najbolj fantastične sanje. Na stežaj so odprli srca, kakor se odprejo vrata, in izkazalo se je, da njihova hrepenenja povezuje nenavadna sorodnost in podobnost. Na stolp Upanja so hoteli splezati zato, ker jih je sedanjost dolgočasila in se jim je priskutila, tako da so zaupali le še novostim, ki bi jih utegnila prinesti prihodnost. Romarji so bili nezadovoljni z vsem, kar obstaja, in so si bili edini, da so za tegobe in pešanje Španije krivi posamezniki, ki stojijo na čelu naroda. Le slepec ne bi opazil zatona in pomilovanja vredne izčrpanosti naših junakov. Morali bi slišati romarje, kako so se ob tej temi izkazali z bistrimi domislicami, duhovitostjo in jedkimi bodicami. Slabosti, pomanjkljivosti, nerodnosti in zmote slavnih mož so prišle na dan, začinjene s pekočo gorčico in pospremljene z gostim obstreljevanjem šal in anekdot. Veliki slovesi so se sesuli v prah, slave so se raztopile in izginile v razjedajoči kislini posmehljive kritike. Državniki? Grabežljivci, brezvestni koristolovci. Vojskovodje? Strahopetci, povrhu še nesposobneži, brez nagonske iznajdljivosti gverilca in brez širokega strateškega duha resnično velikega poveljnika. Umetniki? Bedni posnemovalci, ki si iz tujine prinašajo zamisli in celo oblike, kakor si plesalke priskrbijo bombažna meča. Književniki? Ubogi vragi, suhi in prazni do mozga, vrh tega pa neznansko dolgočasni ... »Neznosni nakladači!« je zavpil eden od romarjev, ki mu je bilo kakih triindvajset let in se je tedaj spopadal s tretjim letnikom prava. Ta vzklik je povzel vso razpravo; vsi so soglašali, da se gradi pločevinasta katedrala, ki se ji bodo prihodnji rodovi smejali. Nujno je bilo treba osvežiti, zamenjati zasedbo; napočil je trenutek, ko je treba zamenjati komplet kart, vzeti novega, gladkega, bleščečega, še ne oguljenega in izrabljenega ... Naj pridejo drugi, neznani, prezrti geniji, ki jih v sebi skriva brezimna množica! — Zato so Španci goreli od želje, da bi se povzpeli na stolp in v daljavi uzrli vrtinec prahu, ki naznanja zmagoslavni prihod prihodnosti ...
Naslednje jutro so ob svitu, plezajoč po kamnih in oprijemajoč se bršljanovih grmov, s pomočjo lestev in vrvi ter z opraskanimi rokami dosegli vrh, se naslonili na parapet in zobčasti nadzidek ter željno preiskovali obzorje. — Takoj so se lahko prepričali o zgodovinski in zemljepisni resnici, ki se skriva v pripovedki o Sinjebradcu. Od tlakovanega dovoza, ki vodi k grajskemu dvižnemu mostu, se je čez sveže zelene travnike vila srebrna pentlja ceste in segala vse do kraja, kjer je izginjala med gorama, skoraj zabrisanima v daljavi. Španci so uprli oči v njeno najbolj oddaljeno vidno točko, kakor jih je nekoč uprla prestrašena Isaura; in kratkovidni so s komaj kaj manjšo vnemo ponavljali njeno vprašanje tistim, ki so tja merili z močnimi daljnogledi: »No, nič? Se še nič ne kaže?« Drugi pa so odgovarjali: »Nič ... Videti je le travo, ki zeleni, in cesto, ki se beli.«
Minevale so ure in ure, moji Španci pa so še kar vztrajali tam, z daljnogledi v pripravljenosti; tisti, ki jih niso imeli, so si iz časopisov delali senčnike in tulce. Sonce, ki se je vzpenjalo proti zenitu, je žgalo bolj, kot bi bilo treba, peklo jih je v zenice in jim topilo možgane; žeja jim je razžirala grla in lakota ščipala želodce; toda čar Upanja jih je kakor čarobni napoj krepil in jim branil, da bi se umaknili. Že blizu poldneva je eden od srečnežev, ki je imel imeniten pomorski daljnogled, nepopisno kriknil. Tam, tam, v najdaljnejši daljavi se je pravkar prikazala bela točka, jedro nebesnega telesa, skrivnostni oblak prahu!
Špancem se je zdelo, da se jim bo zmešalo. Daljnogled je romal iz rok v roke. Da, da, tam je bil oblak, rasel je in se širil! Kmalu se je motna koprena razprla in razločili so, kaj se približuje. Bila je sijajna konjeniška četa, veličastna vojska, razkošno opravljena in od glave do pet oborožena, pripravljena na boj. Že so lahko občudovali poskakovanje ognjevitih vrancev, že damascenske okrase na bojni opravi in oklepnih srajcah; že se je ponosno razkazovalo plapolanje perjanic in pisanih trakov; že so se razločila znamenja na praporih in grbi na ščitih ... Tisti na vrhu stolpa so pijani od navdušenja kričali, vzklikali pozdrave in jezdili na zobcih obzidja, tvegajoč, da se spodaj raztreščijo ... Le obrazov vitezov še niso videli: kakšna smola, vsi so imeli spuščene naličnike čelad. Kako velika, kako goreča je bila želja, da bi spoznali može, v katerih je bila utelešena usoda španske domovine! ...
Z vrha stolpa se je razleglo silovito vpitje, polno drhtečega navdušenja, ko so prihajajoči junaki ob vznožju dvižnega mostu dvignili naličnike ... Prvemu pa je sledil drugačen krik, poln ironije in razočaranja. — Možje pričakovane vojske, možje neznane vojske ... niso bili nihče drug kot prav tisti, pri živem Bogu! Prav tisti, ki so se že leta bojevali ter kljubovali udarcem kritike in zahtevam nezadovoljnih in naveličanih. Vsi enaki, nespremenjeni, že utrjeni, že veterani ... Isti vojskovodje, isti državniki, isti slavni umetniki in književniki ... Niti enega novega obraza, pri živem Bogu! — In španski popotniki so se precej poklapani naglo spustili s stolpa ... Zvečer so se potolažili tako, da so se zbrali h klepetu, znova zdrobili večne junake v prah in za prihodnjo jesen načrtovali nov vzpon na stolp Upanja.
Izvirnik
024 El Torreón de la Esperanza
Naslednje strani prikazujejo izvirno besedilo za primerjavo.
¿Conocéis por tradiciones y descripciones el torreón fatídico desde cuya plataforma la infeliz Isaura, séptima esposa de Barba Azul, aguardó con sudores de agonía á sus hermanos, que venían á libertarla de la muerte? Aferrada á una almena como si ya se defendiese instintivamente del cuchillo, Isaura, con el rostro del color de la cera y el cuerpo tembloroso, no tenía ánimos ni para seguir avizorando el horizonte. Su esposo y verdugo, después de sorprender la delatora mancha de sangre en la llave del terrible gabinete, mandó á Isaura subir á lo más alto de la torre para encomendarse á Dios, advirtiéndola que de allí á media hora, sin remisión, iría á degollarla. Isaura, flaqueándole las piernas, nublados por el miedo los ojos, sólo acertaba á preguntar de minuto en minuto, con voz á cada paso más apagada y desfallecida: «Hermana Ana, ¿no ves nada? ¿no viene nadie?» Y Ana, dolorosamente, respondía: «Sólo veo la hierba que verdea y el camino que blanquea.» Cuando ya faltaban pocos instantes para cumplirse el plazo; cuando Isaura, crispadas las manos, se agarraba á las piedras creyendo sentir en la garganta el frío del cuchillo, Ana exhaló un grito loco, delirante: «¡Allí vienen, allí vienen!» y disipada la nube de polvo que arremolinaba el galope de los corceles, Isaura reconoció á los paladines que volaban á salvarla...
Mucho se ha escrito y discutido acerca del torreón de Barba Azul. La opinión más general es que yace en ruinas, y que si los medrosos subterráneos, con sus mazmorras y pozos donde aparecen aún hoy, al excavar y registrar, huesos y calaveras humanas, se conservan intactos, el torreón de la Esperanza se vino á tierra.--Mejor informada, puedo asegurar que el torreón existe.--Es tan fuerte y sólido, sus piedras están tan bien trabadas, con cemento tan indestructible; su gorguera de elegantes almenas posee una resistencia tal, que ni las tormentas, ni la lluvia, ni el aire, ni siquiera el transcurso del tiempo y el abandono, han podido dar cuenta de él. Hay más todavía. No sólo no ha sufrido deterioro el torreón, sino que actualmente es visitado por innumerables peregrinos y viajeros de todos los países del mundo, que acuden allí como en romería, atraídos por la leyenda. Esta asegura que encaramándose al torreón de la Esperanza y aguardando con paciencia--sin dejar de implorar el auxilio del cielo,--cada cual acaba por ver venir, alzando la indispensable nube de polvo, una representación de su porvenir y su destino. Ya se adivina si estará concurrida la plataforma de la torre, y si los que se agarran á sus almenas--las mismas á que Isaura se abrazó en trance apretadísimo--sentirán latir el pecho de ansiedad, á veces de dolor, á veces de suprema alegría.
No hace mucho--esta noticia nos interesa especialmente--una caravana de viajeros españoles, como pasase cerca del torreón de la Esperanza, deseó subir á él. Antes de realizar la ascensión conferenciaron, y con la verbosa familiaridad y la espontánea franqueza que caracteriza á los españoles, se confiaron recíprocamente sus aspiraciones y hasta sus fantásticos sueños. Abrieron su corazón como se abre una puerta, de par en par, y resultó que existía entre sus anhelos afinidad y analogía extraña. Querían encaramarse al torreón de la Esperanza, porque, aburridos y hastiados de lo presente, sólo fiaban en las novedades que diese de sí lo futuro. Mostrábanse los peregrinos descontentos de cuanto existe, y andaban conformes en atribuir los males y decaimiento de España á los individuos que figuran á la cabeza de la nación. Sólo un ciego no vería la decadencia y lastimoso agotamiento de nuestros héroes. Sobre este tema había que oir á los peregrinos, oportunos, decidores y epigramáticos. Las flaquezas, las deficiencias, las torpezas y los yerros de las celebridades salieron á relucir con salsa de mostaza picante, con fuego graneado de chistes y anécdotas. Quedaron allí las altas famas pulverizadas, las glorias disueltas y devoradas por el ácido corrosivo de una crítica mofadora. ¿Los estadistas? garduñas, vividores sin conciencia. ¿Los caudillos? cobardones, y por contera ineptos, sin el acierto instintivo del guerrillero ni la vasta estrategia del verdadero gran capitán. ¿Los artistas? imitadores misérrimos, que se traían del extranjero las ideas y hasta las formas, como las bailarinas se traen pantorrillas de algodón. ¿Los literatos? pobres diablos secos y vacíos hasta la médula de los huesos, y además, pesadísimos... «¡Lateros insufribles!» gritó uno de los peregrinos, que frisaría en los veintitrés años y lidiaba á la sazón con el tercero de Derecho. La frase resumió el debate; todos convinieron en que se estaba erigiendo una catedral de hojalata para que se riese la posteridad. Urgía refrescar, variar el personal; era llegado el instante de cambiar de baraja, estrenando una nueva, tersa, reluciente, no sobada ni fatigada del uso... ¡Vengan otros, los desconocidos, los ignorados genios que encierra en su seno la multitud anónima!--Por eso ardían los españoles en deseos de subir al torreón y divisar á lo lejos el remolino de polvo que anuncia la irrupción triunfante del porvenir...
A la mañana siguiente, al despuntar el día, trepando por las piedras, agarrándose á las matas de hiedra, valiéndose de escalas y de sogas, arañándose las manos, alcanzaron la plataforma, y reclinados en el parapeto y el almenaje, consultaron ansiosos el horizonte.--Desde luego pudieron cerciorarse de la verdad histórico-topográfica que envuelve la conseja de Barba Azul. Arrancando de la calzada que conduce al puente levadizo del castillo, y prolongándose hasta perderse allá entre dos montañas casi difumadas en la lejanía, serpeaba por frescos prados la cinta de plata del camino. En lo más distante que de él podía percibirse clavaron los ojos los españoles, como los había clavado la despavorida Isaura; y repitiendo su pregunta con afán poco menor, preguntaban los cortos de vista á los que asestaban poderosos gemelos: «Qué, ¿nada? ¿No asoma nada aún?» Y los otros respondían: «Nada... Sólo se ve la hierba que verdea y el camino que blanquea.»
Pasaron horas y horas, y mis españoles quietos allí, catalejo en ristre, ó haciéndose pantallas y tubos con periódicos los que de anteojo carecían. El sol, que iba remontándose al cénit, picaba más de lo justo y quemaba las pupilas y derretía los sesos; la sed inflamaba los gaznates y el hambre pellizcaba los estómagos; pero la magia de la Esperanza, como un filtro, sostenía á los expedicionarios, impidiéndoles retirarse. Cerca ya de la hora meridiana, un privilegiado que poseía unos soberbios marinos exhaló chillido indescriptible. ¡Allá, allá, en lontananza remotísima, acababa de aparecer un punto blanco, el núcleo de un astro, la misteriosa nube de polvo!
Creyeron volverse locos los españoles. De mano en mano pasaron los gemelos. ¡Sí, sí, allí estaba, creciendo, dilatándose, la nube! Pronto, roto el turbio velo, lograron distinguir lo que se acercaba. Era una lucida cohorte á caballo, una hueste espléndida, bizarramente engalanada y armada de punta en blanco, apercibida al combate. Ya se podían admirar el corbeteo de los fogosos bridones, ya el damasquinado de los arneses y cotas; ya gallardeaba el ondear de las plumas y el flotar de las bandas de colores; ya se distinguían las empresas de los pendones y el blasón de los escudos... Los de la plataforma, ebrios de entusiasmo, gritaban, vitoreaban, cabalgaban en las almenas á riesgo de estrellarse... Faltábales sólo ver las caras de los paladines: era una fatalidad: llevaban todos baja la visera del casco. ¡Grande, ardiente era el anhelo de conocer á los que cifraban el destino de la patria española!...
Un clamoreo inmenso, de nervioso entusiasmo, se alzó de la plataforma cuando, llegados al pie del puente levadizo, los héroes que venían alzaron la visera... Y otro clamor especial, de ironía y desencanto, siguió al primero.--Los de la hueste esperada, los de la hueste desconocida... no eran sino aquellos mismos, ¡vive Dios! aquellos que desde hacía años lidiaban, resistiendo los embates de la censura y las exigencias del descontento y del cansancio. Todos iguales, invariables, ya curtidos, ya veteranos... Los mismos caudillos, los mismos estadistas, los mismos artistas y literatos célebres... ¡Ni una cara nueva, vive Dios!--Y los viajeros españoles, asaz mohinos, descendieron aprisa... A la noche se consolaron armando una tertulia, volviendo á pulverizar á los eternos héroes, y planeando, para el otoño próximo, otra subida al torreón de la Esperanza.
Nadaljuj z branjem
