Waltey
Kosmatinčev božič
Cuentos de Navidad y Reyes
Cuentos de Navidad, de la patria y antiguos · Emilia Pardo BazánO besedilu
Kosmatinčev božič
- Vir
- Cuentos de Navidad, de la patria y antiguos
- Avtor
- Emilia Pardo Bazán
- Jezik branja
- Slovenščina
- Jezik izvirnika
- Español
- Čas branja
- 7 min branja
- Obseg
- 5 strani
- Naslov izvirnika
- 003 La Navidad del Peludo
O izvirniku
Cuentos de Navidad, de la patria y antiguos
Sedemintrideset avtorskih zgodb v treh zgodovinskih knjižnih skupinah. Bralni jezik je Slovenščina, izvirnik pa prihaja iz vira Cuentos de Navidad, de la patria y antiguos v jeziku Español.
Besedilo
Kosmatinčev božič
Štirinajst let nepretrganega garanja je lahko Peludo vpisal v svojo službeno knjižico; štirinajst let, ko ni minil dan brez odmerka udarcev in brez lakote. Zlasti lakote! Kakšno mučeništvo!
Iz onemoglosti iztiskati moč za droben, droben drnec, h kateremu ga sili zbadanje čvrstega ostna; prenašati pike obadov in oslovskih muh, ki se, razdražene, podivjane od sonca in prahu, zaganjajo v sveže odrgnine od tovora; trpeti sunke s petami in gledati, kako režejo leskovo ali tamariskovo šibo, ki se bo, žvižgajoča in prožna, ovijala okrog njegove kože in jo marogala; okušati ugriz ostroge in silovito cukanje brzde; dobivati udarce s pestjo po mehkem gobcu in po očeh, po krotkih, velikih očeh, katerih pogled vselej izraža vdanost; upogibati se pod pretežkim bremenom; ves razbolel se vleči naprej in se boriti, da ne bi omahnil na tla, preden se konča pot, trikrat napornejša, kot jo zmorejo oslovske moči — vse to, naj je bilo še tako hudo, se je Peludu zdelo prava malenkost v primerjavi s tem, da je hodil tik ob travniku, zelenem kakor upanje, mehkem in žametnem kakor svilena preproga, pa si ni smel napolniti praznega trebuha, zaobliti vdrtih, izsesanih bokov in črev, votlih kakor orgelska piščal. Tako silno je Peluda prevzemal pogled na slastno, rosno, puhasto travo, na zlate kopice slame in zrelo žito; tolikšen bes ga je navdajal ob žuborenju studenca, kadar sta mu sopenje od dela in lepljivi prah deželne ceste sušila grlo; tako silovita sta bila njegova divja lakota in naval njegove neznanske požrešnosti, da je več kot enkrat on — krotki, vdani, delavni, poslušni — pomislil, da bi ušpičil nekaj zares velikega in odmevnega: zarigal bojni klic ter s kopiti in zobmi planil nad svojega neusmiljenega jezdeca, svojega gonjača, gospodarja, tirana ... Kakšen užitek bi bilo zmetati na tla vreče moke, težke kakor svinec, jih poteptati, raztrgati; naj se moka razsuje po cesti; zariti vanjo gobec, jo razpihati, da bi poletela v snežno belih oblakih! In če je bilo hrepenenje po hrani veliko, ni bilo nič manjše hrepenenje po valjanju. Valjati se! Kako dolgo se že ni, vse od nežnega otroštva, od časov, ko je bil razposajen in nedolžen osliček, Peludo povaljal z vsemi štirimi v zraku in s sivim trebuhom na soncu!
Takšni sunki osvobodilnih misli so švigali skozi potlačeno sužnjevo glavo, a se niso nikoli utrdili; bili so le bežni zamahi kril, ki jih je pri priči potolklo prepričanje o večnem hlapčevanju in o tem, da ga je odredila usoda, fatum, ki vlada oslovskemu življenju. Da; najhuje pri vsem je bilo, da je nesreča iz Peluda naredila fatalista; od Previdnosti ni pričakoval ničesar in niti verjeti si ni upal, da bi mu kdaj zasijal trenutek vsaj zmerne sreče. Naj je storil karkoli, vselej je moralo biti enako ... Lakota in udarci, udarci in lakota ... Pokonci s tovorom; naprej po stezi — in nobenih ugovorov, nobenih praznih sanjarij.
Potrpežljivi Peludo je imel prav, da ni zaupal sreči in je pričakoval še hujših nadlog; njegov gospodar mu ni izkazoval nikakršne naklonjenosti, niti trohice obzirnosti, temveč je z njim ravnal čedalje trše, čim bolj je Peludo izgubljal moč, okretnost in živahnost, ter mu nalagal najtežja in najnižja opravila, najbolj izčrpavajoče tovore in delovne dneve brez slehernega okrepčila, v najstrožjem pomenu besede. Tako je ubogi Peludo v ledeni in deževni noči 24. decembra s stoično potrpežljivostjo prenašal slabo vreme, privezan na železen obroč pred vrati znane krčme Pri Pellejónu, ene izmed mnogih, posejanih ob cesti iz Marinede v Brigos. Drugekrati se je v tem Bakhovem svetišču za Peluda vselej našlo zavetje v hlevu ali ob gnojišču ali vsaj pod nadstreškom blizu senika; toda to je bila noč hrupa in veseljačenja, gostij in vrčev, do vrha nalitih z vinom in žganjem, in ko se je Peludo s slabotnim drncem svojih ostarelih nog približal krčmi, zanj ni bilo več ne prostora ne strehe. Z dvema brcama ga je gospodar pritisnil ob zid, ga privezal na obroč in tam je osel obstal; edina streha nad njim je bila uta iz trte brez listja, z vej katere so curljali curki deževnice in mu pod kopiti delali lužo.
Skozi okenska stekla je Peludo gledal razsvetljeno, veselo krčemsko sobo, polno mož, ki so igrali karte, se prepirali, pospravljali enolončnice s polenovko ter praznili kozarce trsnega žganja in rdečega vina. Medtem ko so razumna bitja tako praznovala božič, osel, premražen in do kosti premočen, izčrpan od utrujenosti in oslabel od pomanjkanja, ni imel moči niti za proseče, boleče riganje, s katerim bi prosil hrane in toplote. Meglica mu je zastrla oči; noge so se mu zašibile. Že je bil na tem, da omahne v tekoče blato, ko je opazil blago svetlobo, povsem drugačno od tiste, ki so jo razlivale smrdljive krčemske leščerbe, in ob sebi na svoje veliko začudenje zagledal drugega oslička: srebrnega osla z bleščečo dlako, živahnega, prisrčnega. Kako prijetna družba! »I—a!« je milo zapiskal ostareli, trpinčeni osel. Prišlek je začel z zobmi gristi vrv, s katero je bil Peludo privezan, in ga kmalu osvobodil. Srebrni osliček je odšel, za njim pa, ne da bi še kaj poizvedoval, Peludo, že vesel in krepak. Bolj ko sta napredovala, bolj je noč postajala prosojna, zvezdnata, topla; pot pa lahka, suha, ravna, lepa. Na desni in levi so travniki, kakor odeti v žamet živo zelene barve ter posuti z vijolicami in zlaticami, vabili Peluda, naj si nasiti tek; kristalni potočki so mu ponujali, s čim naj pogasi žejo. In Peludo je brez skrbi, svoboden, planil na pašo in se prepustil sočni travi; že od daleč se je slišalo mletje, ki so ga med žvečenjem povzročali njegovi stari zobje. Pil je pri izvirih, kolikor ga je bila volja; basal se je z deteljo in mehko travo, in medtem ko je goltal, se mu je trebuh zaobljal kakor balon, ki ga napihujejo, dokler niso nenadoma popokali pasovi, ki so držali tovorno sedlo, in ostal je gol, srečen kakor kralj. Zdaj se Peludo res ni več čutil fatalista! Tako srečna dogodivščina ga je spreobrnila v največjega častilca Previdnosti v vsem vesolju. V daljavi se je začelo svitati zlato, nasmejano jutro; vijolice na travniku so dišale nebeško; vse je vabilo k slastnemu valjanju, in hop! Peludo se je vrgel na tla ter zaplaval po tistem morju zelenja, se prepojeval s cvetnimi vonjavami in si v kožuh nabiral kamilične lističe. Osel se je čutil zmagovalca, obdanega s sijem slave. In tam nekje v zraku, daleč, visoko, so skrivnostni glasovi ponavljali preroške besede: »Otrok se nam je rodil in ime mu je Emanuel ...« Srebrni osel, Peludov rešitelj, ga je gledal sočutno in prijateljsko ter mu dobrohotno rigal: »I—a! Me ne poznaš? Jaz sem tisti, ki je s svojo sapo grel Jezusa v hlevu ... in tisti, ki je odnesel Marijo iz Nazareta v Egipt ...«
Ko je Peludov gospodar ob zori stopil iz krčme, še ves omamljen od pijače, je pred vrati zagledal svojo jezdno žival ležati v luži, s steklenimi očmi in otrplimi nogami. — Vrv se je strgala, — je pripomnil krčmar. — Nikar ga ne brcajte, — je dodal, — nič ne pomaga; uhelj ima mrzel; mrtev je. — Toda gospodar je s trmo, značilno za pijance, še naprej brcal žival, preklinjal, bogokletil in rohnel. Ko se je naposled prepričal, da je ves trud zaman, se je votlo zarežal. — Saj ni bil za nobeno rabo več ... — je zagodrnjal. — Še mene ni mogel več nositi ...
Izvirnik
003 La Navidad del Peludo
Naslednje strani prikazujejo izvirno besedilo za primerjavo.
Catorce años de no interrumpida laboriosidad podía apuntar el Peludo en su hoja de servicios; catorce años en que no hubo día sin ración de palos y sin hambre. ¡El hambre especialmente! ¡Qué martirio!
Sacar fuerzas de flaqueza para el cochinero trote, obligado por los pinchazos del recio aguijón; aguantar picadas de tábanos y de moscas borriqueras, enconadas, feroces con el sol y el polvo, en las llagas de la reciente matadura; sufrir talonazos y ver cortar la vara de avellano ó de taray que, silbadora y flexible, se ha de ceñir á su piel averdugándola; probar la dentellada de la espuela y el sofrenazo violento del bocado; recibir puñadas en el suave hocico y en los ojos, en los dulces y grandes ojos cuya mirada siempre expresa mansedumbre; doblegarse bajo la excesiva carga; arrastrarse molido y pugnar por no caer al suelo antes de que se termine una caminata tres veces más fatigosa de lo que cabe dentro de los límites del vigor asnal;--todo esto, con ser tanto, le parecía miseriuca al Peludo, en cotejo de pasar rozando una pradería verde como la esperanza, mullida y aterciopelada como tapiz de seda, y no poder hartar la panza vacía, redondear los ijares metidos y chupados y la tripa hueca como tubería de órgano. Era tal la impresión que causaba al Peludo la vista de la hierba apetitosa, rociada, velluda, de los dorados pajares y de las mieses en sazón; tal la rabia que sentía al oir el murmurio de la fuente cuando secaba sus fauces el anhelo del trabajo y la polvareda pegajosa del camino real; tal la violencia de su furioso apetito y el ímpetu de su colosal gazuza, que más de una vez, él--el manso, el resignado, el trabajador, el obediente--pensó hacer una muy gorda y sonada: soltar un rebuzno de guerra y arremeter á coces y á muerdos contra su despiadado jinete, su espolique, su amo, su tirano... ¡Qué deleite arrojar al suelo el lastre de sacos de harina, que pesan cual plomo, patearlos, reventarlos; que la harina se esparciese por la carretera; meter en ella el hocico, aventarla, hacerla volar en blanquísimas nubes! Y si era mucha el ansia de comer, no menor la de revolcarse. ¡Revolcarse! ¡Cuánto tiempo, desde su tierna infancia, su época de buchecillo retozón y candoroso, que no se revolcaba, con las cuatro patas batiendo el aire y la gris barriga al sol, el Peludo!
Cruzaban estas ráfagas de emancipación por la deprimida mollera del esclavo, pero no adquirían consistencia; eran aleteos pasajeros que abatía al punto la convicción de su eterna servidumbre y de que la había dispuesto la suerte, el fatum que preside á la existencia del jumento. Sí; lo peor del caso es que al Peludo la desgracia le había hecho fatalista; no esperaba nada de la Providencia, ni se atrevía á creer que pudiese lucir para él jamás un instante de relativa dicha. Hiciese lo que hiciese, lo mismo tenía que ser... Hambre y palos, palos y hambre... Arriba con la carga; avante por la senda--y nada de protestas ni de quiméricos ensueños.
Razón llevaba el paciente Peludo en desconfiar de la suerte y en prometerse mayores desventuras; su amo, en vez de mostrarle algún apego, una pizca de consideración, á medida que el Peludo perdía fuerzas, agilidad y bríos, iba tratándole con mayor dureza y encomendándole las tareas más rudas y bajas, los transportes más reventadores y las jornadas á palo seco en todo el rigor de la frase. Por eso, la glacial y lluviosa noche del 24 de Diciembre encontró al cuitado Peludo sufriendo la intemperie con cachaza estoica, atado á una argolla de hierro, á la puerta de la conocida taberna del Pellejón, una de las varias que salpican las orillas de la carretera de Marineda á Brigos. Otras veces no faltaba para el Peludo en aquel templo báquico el abrigo de una cuadra ó de un estercolero, ó siquiera de un cobertizo cerquita del pajar; pero ésta era noche de bulla y parranda de regodeo y jarros colmados de vino y aguardiente, y cuando el Peludo, al trotecillo desmayado de sus provectas patas, se acercó á la taberna, no quedaba sitio ni techo para él. De dos puntillones, el amo le pegó á la pared, le amarró á la anilla, y allí se quedó el jumento, sin más techo que un emparrado desnudo de follaje, cuyas ramas goteaban hilos de agua llovediza, formando una charca bajo los cascos.
Veía el Peludo, al través de los vidrios de la ventana, la sala de la taberna iluminada, alegre, llena de hombres que jugaban á los naipes, disputaban, despachaban guisotes de bacalao y apuraban vasos de caña y tinto. Mientras los racionales celebraban así la Navidad, el asno, transido y empapado hasta los huesos, rendido de cansancio y desfallecido de necesidad, no tenía ánimos ni para exhalar un suplicante y doloroso rebuzno pidiendo sustento y calor. Una nube veló sus pupilas; sus corvas se doblaron. Iba á caer sobre el fango líquido, cuando advirtió una claridad suave, muy diferente de la que derramaban las pestíferas candilejas de la taberna, y divisó á su lado, con profunda sorpresa, á otro borrico: un asno plateado, de luciente pelo, vivaracho, cordial. ¡Qué compañía tan grata! «¡Hi--ho!» flauteó dulcemente el caduco y asendereado jumento. Púsose el recién venido á roer con los dientes la cuerda que al Peludo sujetaba, y presto le dejó libre. Echó á andar el argentado borriquillo, y detrás de él, sin meterse en más averiguaciones, el Peludo, ya regocijado y fuerte. A medida que adelantaban, la noche se hacía transparente, estrellada, tibia; el camino fácil, seco, llano, lindo. A derecha é izquierda, prados de un tono de felpa verdegay, esmaltados de violetas y ranúnculos, convidaban al Peludo á saciar su apetito; arroyos cristalinos le brindaban con qué apagar su sed. Y el Peludo, entrando á saco, descuidado, libre, se entregó á la hierba jugosa; desde lejos podía oírse el ruido de molino que al mascar producía su vieja dentadura. Bebió á su talante en los manantiales; atracóse de trébol y hierba mollar, y al paso que devoraba, redondeábase su panza como globo que se infla, hasta que de súbito estallaron las cinchas que sujetaban la albarda, y quedóse en pelota, feliz como un rey. ¡Ahora sí que no se sentía fatalista el Peludo! Tan dichosa aventura le convertía en el mayor providencialista del universo. En lontananza empezaba á despuntar la mañanica dorada y risueña; las violetas del prado olían á gloria; todo incitaba á un revuelco deleitable, y ¡zás! el Peludo se dejó caer y se puso á nadar en aquel golfo de verdura, impregnándose de olores floreales, recogiendo en su pelambrera hojas de manzanilla. El asno se sentía victorioso, envuelto en luces de gloria. Y allá en los aires, lejos, alto, voces misteriosas repetían la profética cláusula: «Nos ha nacido un niño, y se llama Emanuel...» El asno de plata, salvador del Peludo, le miraba entre compasivo y amigable, y le rebuznaba bondadosamente: «¡Hi--ho! ¿No me conoces? Soy el que calentó con su aliento á Jesús en el establo... y el que llevó á Egipto á María la Nazarena...»
A la puerta de la taberna, el amo del Peludo, al salir de madrugada con los humos de la embriaguez muy densos aún, vió á su montura tendida en la charca, los ojos vidriosos, las patas rígidas.--Rompióse la cuerda--observó el tabernero.--No le dé patadas--agregó--que de poco sirve; tiene la oreja fría; está difunto.--Pero el amo, con la terquedad característica de los beodos, seguía descargando puntapiés al animal, jurando, blasfemando y maldiciendo. Al fin, convencido de lo inútil de sus esfuerzos, soltó una opaca risotada.--Para lo que servía...--gruñó.--Ya ni podía conmigo...
Nadaljuj z branjem
